Składnia w języku polskim
Składnia, obok fonologi, morfologi (w tym słowotwórstwa i fleksji) i fonetyki języka polskiego, jest działem gramatyki polskiej. Zajmuje się budową oraz elementami składowymi zdań. Składnia już od początku przysparza uczniom niemałe trudności, dlatego często są oni zmuszeni do korzystania z zajęć dodatkowych lub korepetycji. Duża liczba uczniów w klasie oraz program szkolny, który trzeba zrealizować sprawiają, że nauczyciel nie jest w stanie temu zagadnieniu poświęcać większej liczby godzin niż przewiduje plan pracy.
Zdanie a wypowiedzenie. Wypowiedzenie jest komunikatem. Za zdanie jest uznawane wtedy, gdy posiada orzeczenie. W języku polskim występują zdania proste, nazywane też pojedynczymi, które zawierają jedno orzeczenie, np. Ania poszła spać oraz zdania złożone zawierające co najmniej dwa orzeczenia, np. Ania zgasiła światło i poszła spać. Wypowiedzenie, które nie posiada orzeczenia ale można je wprowadzić nazywane jest równoważnikiem zdania, np. na niebie słońce.
Zdania złożone. Ze względu na sposób, w jaki są połączone zdania składowe, zdania złożone dzielimy na:
- zdania złożone podrzędnie to takie, w których zdanie podrzędne jest określeniem zdania współrzędnego, np. Gdy Ania skończyła jeść, poszła do pokoju. Zdania składowe w wypowiedzeniu podrzędnie złożonym mogą być połączone za pomocą spójników lub bezspójnikowo.
- zdania złożone współrzędnie uzupełniają się wzajemnie, ale żadne z nich nie określa drugiego. Każdy z członów budujących zdanie złożone współrzędnie może istnieć samodzielnie, np. Siedzę na łące i oglądam piękne widoki. Zdania składowe w tym wypadku najczęściej połączone są spójnikami Zdarza się również, że łączą się bezspójnikowo – wtedy oddzielone są przecinkiem.
Największą trudność sprawia uczniom rozbiór logiczny i gramatyczny zdań a także sporządzenie wykresu zdania złożonego .