Leksykologia
Co to jest leksykologia? Najogólniej rzecz biorąc jest to nauka zajmująca się słownictwem. Często wymienia się ją z leksykografią (techniką opracowywania słowników), gdyż jest dla niej nauką pomocniczą. Głównym jej celem jest podział leksemów na określone grupy a tym samym klasyfikacja ich do odpowiednich słowników.
Czym zajmuje się leksykologia? Przede wszystkim wydziela i charakteryzuje słownictwo. W kręgu jej zainteresowań leżą różne odmiany języka ogólnego, np. socjolekty (słownictwo danego środowiska), idiolekty (słownictwo jakiego używa dana osoba) czy język różnych grup zawodowych. Zajmuje się również podziałem na leksemy rodzime i zapożyczone.
Co to jest leksem? Najprościej mówiąc jest to wyraz, abstrakcyjna jednostka systemu słownikowego języka.
Jak już było napisane, leksykologia dzieli zasób słownikowy języka na grupy wyrazowe, wśród których wyróżniamy, np.
- związki frazeologiczne, frazeologizmy – połączenia czy związki wyrazów, które posiadają ustalone, utrwalone znaczenie, np. „kardynalny błąd” lub znaczenie przenośne, np. „pójść po rozum do głowy”. W pierwszym wypadku mamy do czynienia z kolokacjami a w drugim z idiomami.
- antonimy – wyrazy przeciwstawne – o znaczeniu odmiennym, przeciwstawnym, np. jasny i ciemny, ładny i brzydki.
- synonimy – wyrazy bliskoznaczne, czyli takie, które mają takie samo lub podobne znaczenie, np. wrzawa, gwar, harmider.
- homonimy – wyrazy, które mają takie samo brzmienie jak inny wyraz, ale znaczą coś zupełnie innego Czasem różnią się także zapisem, np. morze (zbiornik wodny) i może (nadaje wypowiedzi charakter przypuszczenia, wątpliwości); bal (zabawa) i bal (duży kloc). Ich źródłem jest przede wszystkim zapożyczanie wyrazów z innych języków.
- polisemy – wyrazy, które mają wiele znaczeń, np. ucho (igielne, od torby, ludzkie).