Częsci zdania
Na co dzień posługujemy się wypowiedzeniami. Stanowią one podstawowy sposób komunikacji ze światem. Składnia natomiast to właśnie ten dział gramatyki, który zajmuje się budową wypowiedzeń i ich klasyfikacją. Wśród wypowiedzeń najpopularniejsze jest zdanie. Każde zdanie składa się z pewnych członów składowych, które pełnią różne funkcje i przez to są rozróżniane.
Dwie najważniejsze części zdania to podmiot i orzeczenie. Orzeczenie może być wyrażone osobową lub nieosobową formą czasownika. Jak dzielimy orzeczenia? Podstawowy podział wyróżnia orzeczenia proste i orzeczenia złożone. Wśród tych drugich mówi się o orzeczeniach imiennych, które składają się z łącznika i orzecznika oraz wszystkich pozostałych.
Podmiot nazywa wykonawcę czynności, tego kto znajduje się w jakimś stanie. Najczęściej mamy do czynienia z podmiotem gramatycznym, który wyrażony jest rzeczownikiem lub zaimkiem rzeczowym w mianowniku. Jeśli zbudowany jest z połączonych członów mówimy o podmiocie szeregowym. Zdania, w których domyślamy się, kto jest podmiotem, nazywamy zdaniami z podmiotem domyślnym. Podmiot może być również wyrażony rzeczownikiem w dopełniaczu, liczebnikiem lub zaimkiem liczebnym.
Pozostałe części zdania nazywane są drugorzędnymi. Są to:
- przydawka, która określa rzeczownik. Odpowiada na pytania: jaki? który? czyj? czego? z czego? W zdaniu jest najczęściej wyrażana przymiotnikiem bądx zaimkiem przymiotnym,
- dopełnienie, które uzupełnia treść czasownika a czasem przymiotnika lub przysłówka. Odpowiada na pytania wszystkich przypadków z wyjątkiem mianownika. Wyróżniamy dopełnienie bliższe oraz dopełnienie dalsze,
- okolicznik, który pozostaje z wyrazem nadrzędnym w związku przynależności. Możne oznaczać, np. czas, sposób, cel, miejsce itp.